Antik çağın ünlü coğrafyacı Ptolemaios, daha İS 2. yüzyılda güneyde bulunduğu sanılan dev kıtayı ”terra australis”, yani güney ülkesi diye adlandırmış. Kimsenin bilmediği bu ülkeyle ilgili pek çok gizemli öykü dolaşırmış ortalarda. Oraya ilk kez 17. yüzyılın başında Hollandalılar gitmişler; hem kuzey, hem de batı kıyılarına. Ama buralara Yeni Hollanda adını verdikten sonra pek ilgilenmemişler. İngiltere Kralı 2.James’in emrindeki  William Dampier’in 1688’de Batı Avustralya’nın açıklarında yer alan ve daha sonra onun adıyla anılan takımadaya ayak basmasından sonra İngilizler de Hollandalılar’dan çok farklı davranmamışlar. 1770’te James Cook onu İngiltere adına işgal edip öteden beri söylenegeldiği gibi dev bir kıta olmadığını ortaya koyuncaya kadar Güney ülkesi yaklaşık yüz yıllık bir unutulmuşluğa gömülmüş. Bundan sonra da, ama bu kez daha kısa bir süre için, yeniden kimse onunla ilgilenmemiş.

Avustralya’nın modern dünya tarafından keşfedilişi (Avrupalılar burayı keşfettiğini iddia etse de orada yaşayan Aborjin halkı Güney topraklarının gerçek sahibidir) Amerikalılar’ın bağımsızlık savaşının sonunda İngiliz kolonicileri ülkeleri kovmasından sonraya rastlıyor. Çünkü İngiliz egemenliğinin kaldırıldığı 1781’e kadar Amerika, Londra yargıçlarının sürgün cezasına çarptırdığı kişilerin gönderildiği yermiş. Bu tarihten sonra bu uygulama sürdürülemez olunca, yeni bir yer aranmış ve hükümlüler 1788’den sonra Avustralya’ya gönderilmiş. Böylece Avustralya yasadışı kişilerin yaşadığı ve kendilerine göre yeni bir düzen kurdukları ülke olarak tarihine başlamış. Yeryüzünde çoğu sularla kaplı yarıkürede bulunan ve hala oldukça az bir nüfusa sahip olan bu kıta bugün de uygarlıktan kaçan, ama tümüyle de vazgeçemeyen pek çok insana sığınak olmayı sürdürüyor. Kıtanın iç bölgeleri hala ilk göçmenlerin öncü ruhunun sürdürülebileceği koşullara sahip. Canberra, Sidney, Melbourne, Brisbane, Adelaide yahut Perth ise çağdaş insana yaşamı için gerekli kentsel nimetleri sunuyor.

Ülkenin içlerinde kıtanın göbeği olarak anılan Ayers kayası bulunuyor; bu yeryüzünün tek parçadan oluşan en büyük kayasıdır. Avustralyalılar bu kumtaşı kütlesine ülkelerinin ”kırmızı yüreği” olarak da adlandırıyorlar. Bu ad kayanın renginden geliyor; sanki Güneş’in içinden çıkarılmış gibi bazen kan kırmızısı bir renk alıyor, bazen de mora çalıyor. İnsanları şaşırtıcı ışık oyunları yapmaktan da geri kalmıyor.

Avustralya’nın ortasında 348 metre yüksekliğinde bu kaya parçası yaklaşık 600 milyon yıldır durmakta. Üstüne tırmanmak için bir tek yol var,o da ancak iplerle bağlanarak kullanılabiliyor. Yukarı çıkmayı göze alanlar ise görkemli bir görüntüyle ödüllendiriliyorlar. Bunu yapmayanlar, 3.5 km uzunluğundaki çevresinde bir keşif gezisine çıkıyorlar. Bu da az ilginç değil, çünkü en eski çağlardan beri kayanın orasında burasında kovuklar, mağaralar açılmış; bunların içinde yaşayan Avustralya yerlileri de mitolojik öykülerinin izlerini kaya resimleri olarak duvarlarda bırakmışlar.

Bilim dünyası hala yerlilerin yaratılış efsanesi olarak kabul ettikleri bu çizimlerin anlamını çözmekte zorlanıyor. Bazısı 30 bin yıldan eski olan bu resimleri yapanlar röntgen resimlerini biliyor olmalılar, çünkü resmini yaptıkları hayvanları iç organlarıyla birlikte göstermişler.

Avustralya’nın iç bölgelerinde özellikle de Kuzey toprakları Queenslanda ve Batı Avustralya’nın ıssız yörelerinde bugün bile yerliler var ve bunlar uygarlığı benimsemeyerek Taş çağındaki yaşama biçimlerini sürdürüyorlar. Kendi dillerinde ULURU adını verdikleri AYERS KAYASI’nı kutsal sayıyorlar. Dinleri, insanlarla tüm canlı doğa arasında ruhsal bir bağ olduğu inancına dayanıyor.

Avustralya yerliler kendilerine ayrılan bölgelerde kabileler halinde yaşıyorlar. Ama artık giysisi olmadan çıplak dolaşan, kollarında, göğüslerinde, sırtlarında süs olarak yaralar açan, bumerangla kanguru yahut emu avlayanların sayısı birkaç bini geçmiyor. 18.yüzyılda İngilizler buraya geldiği zaman, 40 bin yıl önce Asya’yla Avustralyaa arasında var olan kara bağlantısı üzerinden geldikleri sanılan YERLİLER’in sayısı yaklaşık 400 bin kadarmış.

Didgeralia müziğinden bir örnek:

Bugün bu sayı 150 bin dolayında. Ayers kayasında ya da ondan biraz ilerideki başka bir kumtaşı oluşumu olan OLGALAR’da en eski Yerlilerden biriyle karşılaşabilirsiniz.

Avustralya kıtasının Ayers kayası gibi  görülecek pek çok ilginç yeri var. Büyük set resifi de yeryüzünde eşi bulunamayan oluşumlardan biri ve dünyanın en uzun mercan birikintisi. Avustralya’nın batı kıyısındaki Queensland açıklarında, Büyük okyanusun güneyinde yer alan Büyük Set Resifinin uzunluğu 2000 km. Resifle kıyı arasında 600 ada ve adacık bulunmaktadır.

Bunların her biri palmiyelerle çevrili koyları görülmemiş tropik bitkileriyle donanmış durumdadır.  Bu topografyada dolaştığınızda Tabiat nedir gerçek anlamda anlayacağınızdan şüpheniz olmasın. Yeryüzünün laser ışınları ve sesten hızlı uçaklarla küçücük bir hale gelmediğini anlıyorsunuz; onun bütün büyüklüğünü duyumsuyor, henüz sonu yazılmamış olan varoluş hikayesinin bir parçasını okuyabiliyorsunuz. Uygarlık sona erdiği zaman geride kalacak olan insan soyu bunu daha iyi anlayacak.

Ama günümüz insanı bu beyaz kıtada bir katliam gerçekleştirmektedir. Buldozerler ne zaman iç bölgelerden birinde yeni bulunan bir doğal kaynağı çıkarmak için çalışmalaya başlarsa Yerliler ya oradan çekilmekte yahut geride kalan çöplüklerde baş düşmanları olan alkolün tutsağı olarak sürünmek zorunda kalıyorlar. (Beyazlar Aborjinleri alkole alıştırarak uyuşturdukları toplumu talan ettiler) Doğayı hiçbir zaman kendi özel malı olarak görmemiş bu küçük topluluk, Homo Novus’un yani YENİ İNSAN’ın sahiplenme tutkusu karşısında yenik düşüyor. Acaba bu yüzden mi 25 milyonluk toplam Avustralya nüfusunun yalnızca %3’ünü oluşturuyor?

Yazıyı C.C. Bergius’un sözleriyle sona erdirmek istiyorum:

Yoksul olmalarına ve kendilerini çok zor besleyebilmelerine karşın, Avustralya Yerlileri ne kavgayı ne de savaşı biliyorlar. En sıkışık zamanlarda bile bir kabilenin aklına başka bir kabilenin bölgesinde yiyecek aramak gelmez. Bunu beyazlar gelip onları av hayvanı gibi izlemeye başladıkları zaman bile yapmadılar.

BU MAKALE GROSSER WELTATLAS’TAN REVİZE EDİLEREK OLUŞTURULMUŞTUR!!!

VOLKAN BARTIK

The post TERRA AUSTRALİS ve ABORJİNLER appeared first on Ütopik Dünya.

Tepeden baktığımız şeylerin kağıda dökümünü yaparken de gerçeğe yakın olmasına ihtiyaç duyarız. Bu bağlamda bir haritanın gösterdiği alanın gerçeğe yakın olabilmesini sağlayan en temel şeylerden birisi ölçektir. Ölçek bir haritanın küçültme oranıdır. Tanımda yatan küçültme kelimesine dikkat edelim. Neden harita çizerken ölçek kullanıyoruz, yani başka bir deyişle soracak olursak; neden çizdiğimiz mekanı kağıda küçülterek aktarıyoruz?

Örneğin Dünya haritasını kartal gözleriyle gören bir kartograf çizimi yaparken neden küçültme kullanır? Aslında bu sorunun cevabı çok basit:

Çünkü eğer küçültme kullanmazsanız tüm dünya çiziminizi dünya kadar büyüklüğü sahip bir kağıda çizmeniz gerekecekti. Tabi ki bu da haritayı amacından çıkararak kullanışlılığını yok edecektir. Harita çizerken ki amacımız; mekanın kuşbakışı tasvirini yaparak gerçeğe yakın bir algılama sağlayabileceğimiz kullanışlı bir araç elde etmektir.

Dünyayı kağıda dökmeye çalışan bir coğrafyacı tüm bu problemlere dikkat etse dahi karşılaşacağı çok büyük bir problem daha vardır:

Küremsi bir gezegeni düz bir kağıda çizmek! Şekil farklılığından dolayı bozulmalar artacak. Bu bozulmalar kullandığınız ölçeği ne kadar büyültseniz de düzelmeyecek cinsten olacak. Biz coğrafyacılar bu bozulmaları azaltmak için projeksiyon dediğimiz yöntemi geliştirdik.

1-Silindir projeksiyon: Ekvator bölgesini hatasıza yakın diğer bölgeleri daha hatalı gösterir.

2-Konik projeksiyon: Orta kuşak civarını hatasıza yakın diğer bölgeleri daha hatalı gösterir.

3-Düzlem projeksiyon: Kutup bölgeleri daha doğru çizilirken diğer bölgeler daha hatalı çizilir.

Gördüğünüz gibi en çok bilinen bu projeksiyon yöntemleri bile oldukça hatalıdır. Mesela uzun yıllar Merkator projeksiyonu olarakta bildiğimiz Silindir projeksiyonu Merkator adındaki bir coğrafyacı kartograf tarafından deniz mekanlarını ve ticaret yollarını daha iyi gösterebilmek için üretilmiştir. Ancak bu projeksiyon ile üretilen haritalar gerçek mekanı o kadar yanlış tasvir eder ki! Kutuplara yakın bir ada olan Grönlandı neredeyse Afrika kıtası kadar  görmenize sebep olur! Ne yazık ki dünya mekanını tasvir etmek için kullanılan dünya haritalarının büyük bir çoğunluğu bu projeksiyon ile çizilmiş durumda.

Peki daha doğru projeksiyon ile çizilebilmiş bir harita yok mu? Elbette var, Winkel Tripel projeksiyonu ile çizilmiş haritalar şu an elimizde bulunan en doğru çizimli haritalar!

Ancak ne yazık ki çizilecek hiç bir harita kusursuz olamaz! Peki ya neden?

Volkan BARTIK

The post Kartal Gözlerimiz: Haritalar appeared first on Ütopik Dünya.

Alfred Wegener dünya haritasının karşısına geçtiğinde tüm dünya kıtalarının bir yap boz parçası gibi birbirine uyumlu olduğunu fark etti. Bu bağlamda yazdığı Kıtaların Kayma teorisinde tüm kıtaların eskiden Pangea adı altında bütün olduğunu ve zamanla tektonizma sebebiyle parçalandığına dair bir teori ortaya attı. Wegener teorisinde bu parçalanmanın devam ederek günümüzdeki 7 kıtanın meydana geldiğini açıklamıştır.

Zamanla Alfred Wegener’in teorisi geliştirildi ve bugün Levha tektoniği teorisi sayesinde dünyadaki katmanların ve bu katmanların hareketliliği hakkında daha anlamlı açıklamalara kavuştuk. Bu teoriye göre magmanın konveksiyonel hareketleri sayesinde yer kabuğu alttan aldığı darbelerle yükselir alçalır. Kabuğun üzerinde bu konveksiyonel hareketlerin etkisiyle dağlar, okyanus çukurlukları meydana gelir. (Mariana çukuru, Everest dağı, And dağları…)

Bu ön bilgileri verdikten sonra dünyanın en yüksek dağı olan Everest dağını(8850m) içinde barındıran Himalaya kıvrımlı dağ silsilesinin nasıl oluştuğundan bahsedelim. Himalaya dağları formasyonunun oluşması kıtların kayması ile alakalıdır. Lav denizi (manto) üzerinde yüzen kıta parçacıkları(levhalar) milyonlarca yıldır hareket halindedir. Himalaya yarımadası da milyonlarca yıl önce hareket ederek Asya kıtasına güneyden çarpmıştır. Bu çarpışma konverjans sahasında(yakınlaşma sahası) kıvrılmaya yol açmıştır. Konverjans sahasında meydana gelen kıvrılmalar çarpışmanın devam etmesiyle yükselmiş ve bugünkü görkemli Himalaya dağları ve onun içerisindeki Everest dağı oluşmuştur.

Peki 8850 m yükseltiye sahip olan Everest dağının yükselmesi uzaya ulaşana kadar devam edecek mi?

Volkan BARTIK

The post Kavuşmanın Hikayesi: Hindistan Yarımadası ve Himalaya Dağları appeared first on Ütopik Dünya.